เคยมั้ย เรียนอะไรไปตั้งหลายชั่วโมง ตอนเรียนก็เข้าใจนะ พยักหน้าตามทุกอย่าง รู้สึกว่าเออ เราก็ทำได้นี่นา

แต่พอปิดคลิปแล้วลองทำเอง…

อ้าว แล้วเมื่อกี้เขาทำยังไงนะ 555555

บางทีก็ต้องกลับไปเปิดคลิปเดิม ดูซ้ำตรงเดิมอีกสามรอบ จดโน้ตเพิ่มอีกหน่อย เผื่อคราวนี้จะจำได้

ถ้าปัญหาคือจดไว้เยอะแต่พอจะใช้กลับหาไม่เจอ ลองอ่านเรื่อง Second Brain กับการจัดโน้ตให้กลับมาใช้ได้จริง ต่อได้เหมือนกัน

แต่ประเด็นคือ ทำไมเราเรียนไปแล้ว ถึงจำไม่ค่อยได้อะ?

ตอนแรกก็อาจคิดว่าเพราะเราไม่เก่งรึเปล่า หรือเป็นคนความจำไม่ดี ต้องเรียนให้เยอะกว่านี้มั้ย

จนไปเจอเรื่องที่ชื่อว่า Learning How to Learn หรือการเรียนรู้ว่าจะเรียนยังไง

ชื่อฟังดูแปลกดีนะ เรียนมาตั้งแต่เด็กจนโต แล้วเพิ่งมารู้ว่ามันมีวิธีเรียนที่ควรเรียนรู้อีกทีด้วย 😂

ที่น่าสนใจคือ มันไม่ได้บอกให้เราอ่านหนังสือวันละ 8 ชั่วโมง หรือตื่นตี 5 มาเรียนทุกวัน แต่พูดถึงว่าสมองเราเรียนรู้และจดจำข้อมูลยังไง แล้วจะใช้วิธีไหนช่วยให้จำและนำความรู้ไปใช้ได้ดีขึ้น

เลยลองไปอ่านทั้งเนื้อหาจากคอร์ส Learning How to Learn ของ Barbara Oakley กับ Terrence Sejnowski และงานวิจัยเกี่ยวกับการเรียนรู้เพิ่มเติม

มีหลายเรื่องที่น่าสนใจมาก เลยอยากเอามาเล่าให้ฟัง

ในบทความนี้ มีอะไรบ้าง? 📌

• ทำไมเรียนแล้วจำไม่ได้?
• Learning How to Learn คืออะไร?
• Active Recall — ลองนึกเอง
• Spaced Repetition — ทบทวนเว้นระยะ
• Chunking — แบ่งเรื่องยากให้เล็กลง
• Focused & Diffuse Thinking — สลับโหมดคิด
• Interleaving — ฝึกสลับโจทย์
• การพักผ่อนกับความจำ
• เริ่มเปลี่ยนวิธีเรียนยังไง?
• สรุปและแหล่งอ้างอิง

ทำไมตอนเรียนเข้าใจ แต่พอทำเองกลับจำไม่ได้?

สมมติเราเพิ่งเรียน SQL เรื่อง JOIN มา ตอนดูคลิปก็เข้าใจหมดนะว่า INNER JOIN กับ LEFT JOIN ต่างกันยังไง

อาจจะลองพิมพ์ตามผู้สอนแล้วได้ผลลัพธ์เหมือนกันเป๊ะด้วย

แต่พอเจอโจทย์ใหม่ที่ไม่มีใครบอกว่าต้องใช้ JOIN แบบไหน กลับเริ่มไม่แน่ใจแล้ว

ตกลงเราเข้าใจจริง ๆ หรือแค่จำสิ่งที่เห็นในคลิปได้?

ในจิตวิทยาการเรียนรู้มีเรื่องที่เกี่ยวข้องกับสิ่งนี้ เรียกว่า Illusion of Competence หรือความรู้สึกว่าเราเก่งหรือเข้าใจมากกว่าที่ทำได้จริง

คือเวลาอ่านเนื้อหาเดิมซ้ำ ๆ เราจะเริ่มรู้สึกคุ้นเคย พอเห็นคำเดิมก็แบบ เออ รู้แล้ว ๆ

แต่ความคุ้นเคยกับการดึงความรู้ออกมาใช้เอง มันคนละเรื่องกันเลย

แล้วจะรู้ได้ไงว่าเข้าใจจริง?

ลองปิดโน้ตแล้วอธิบายสิ่งที่เพิ่งเรียนด้วยคำพูดตัวเองดู ไม่ต้องพูดสวยหรู ไม่ต้องใช้ศัพท์วิชาการครบทุกคำก็ได้ แค่ลองอธิบายว่าเรื่องนี้คืออะไร ใช้ทำอะไร แล้วถ้าเจอโจทย์แบบนี้จะเริ่มยังไง

อย่างถ้าเพิ่งเรียนเรื่อง Data Analytics มา ลองอธิบายเองดูว่า ทำไมการวิเคราะห์ข้อมูลต้องเริ่มจากคำถาม ก่อนเลือกกราฟหรือเครื่องมือ

ถ้าอธิบายไม่ได้ ก็อาจเป็นสัญญาณว่าเรายังมีบางส่วนที่ต้องกลับไปทำความเข้าใจเพิ่ม

ไม่ใช่ว่าการอ่านซ้ำไม่มีประโยชน์นะ แค่ถ้าอ่านอย่างเดียว เราอาจไม่รู้เลยว่าตัวเองยังติดตรงไหนอยู่

Learning How to Learn คืออะไร?

ชื่อมันก็บอกอยู่แล้วเนอะ การเรียนรู้วิธีเรียน

แต่พอมาคิดดู เราเรียนกันมาตั้งแต่เด็ก เรียนวิชานู้นวิชานี้เต็มไปหมด แล้วเคยมีใครสอนจริงจังมั้ยว่าเราควรเรียนยังไงให้จำได้ดีขึ้น?

เรื่องนี้มีคอร์สที่ชื่อว่า Learning How to Learn ของ Barbara Oakley และ Terrence Sejnowski บน Coursera

ในคอร์สพูดถึงหลายเรื่องเลย ทั้งความจำ การแก้ปัญหา วิธีคิด การสร้างความเข้าใจ และการจัดการนิสัยผัดวันประกันพรุ่ง

แถมหลายแนวคิดยังเชื่อมโยงกับงานวิจัยด้าน Cognitive Psychology หรือจิตวิทยาการรู้คิดด้วย

สิ่งที่เราว่าน่าสนใจคือ มันทำให้เริ่มมองการเรียนต่างออกไป

เมื่อก่อนเราอาจวัดความขยันจากจำนวนชั่วโมงที่เรียน จำนวนหน้าที่อ่าน หรือจำนวนคลิปที่ดูจบ

แต่ถ้าเปลี่ยนมาดูว่าเราอธิบายสิ่งที่เรียนได้มั้ย หรือเอาไปแก้โจทย์ใหม่ได้หรือเปล่า มันก็เป็นอีกมุมหนึ่งเลย

ทีนี้มาดูเทคนิคที่น่าสนใจกัน

Active Recall — อ่านซ้ำสิบรอบ อาจสู้ลองนึกเองไม่ได้ 💡

อันนี้เป็นหนึ่งในเทคนิคที่อยากให้ลองมากที่สุด

Active Recall คือการพยายามนึกข้อมูลที่เรียนไปแล้วออกมาด้วยตัวเอง โดยไม่เปิดดูคำตอบก่อน

เช่น เพิ่งเรียนเรื่อง Mean, Median และ Mode มา

ปกติเราอาจกลับไปเปิดโน้ต อ่านนิยามทั้งสามคำซ้ำอีกรอบ

แต่ถ้าใช้ Active Recall จะเปลี่ยนเป็นปิดโน้ตแล้วลองตอบเองว่า

• Mean กับ Median ต่างกันตรงไหน?
• ถ้าข้อมูลมีค่าที่สูงผิดปกติมาก ๆ เราควรพิจารณาค่าไหน?
• ทำไมบางครั้งค่าเฉลี่ยถึงทำให้เราเข้าใจข้อมูลผิดไปได้?

พยายามตอบก่อน แล้วค่อยเปิดเช็ก

ฟังดูธรรมดามากใช่มั้ย แต่เรื่องนี้มีงานวิจัยรองรับจริง ๆ

ทำไมการลองนึกเองถึงช่วยให้จำได้?

งานวิจัยของ Roediger และ Karpicke ในปี 2006 พบว่า ในการทดลองที่ให้ผู้เข้าร่วมเรียนข้อความแล้วทดสอบความจำ กลุ่มที่ฝึกเรียกความรู้ออกมาใช้สามารถจดจำเนื้อหาในการทดสอบที่เว้นระยะออกไปได้ดีกว่ากลุ่มที่อ่านซ้ำ

ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Testing Effect

คือการทดสอบไม่ได้มีไว้แค่วัดว่าเราจำได้แค่ไหน แต่มันสามารถช่วยให้เราเรียนรู้ได้ด้วย

แล้วลองคิดดู ถ้าเราอ่านโน้ตเดิมห้ารอบจนรู้สึกว่าจำได้ แต่ไม่เคยลองปิดโน้ตแล้วตอบเองเลย เราจะมั่นใจได้ยังไงว่าเราจำได้จริง?

ไม่จำเป็นต้องตอบถูกทั้งหมดตั้งแต่ครั้งแรกด้วยนะ

ถ้าตอบไม่ได้ก็กลับไปดู แล้วลองใหม่ได้

ที่สำคัญคือต้องตรวจคำตอบด้วย ไม่ใช่จำสิ่งที่ตัวเองตอบผิดไปเรื่อย ๆ 5555

Spaced Repetition — เรียนวันนี้ อีกอาทิตย์ยังจำได้มั้ย? 📅

เคยอ่านหนังสือสอบคืนเดียวมั้ย?

ตอนนั้นจำได้หมดเลยนะ แต่พอสอบเสร็จไปสักพักก็แทบไม่เหลืออะไรแล้ว 😂

เรื่องนี้ทำให้นึกถึง Spaced Repetition หรือการทบทวนแบบเว้นระยะ

แทนที่จะเรียนเรื่องเดิมหนัก ๆ ในวันเดียว เราลองกระจายการทบทวนออกเป็นหลายวัน

มีงานวิจัยจำนวนมากพบว่า การเว้นระยะการเรียนหรือฝึกฝนช่วยเรื่องความจำระยะยาวได้ดีกว่าการอัดเนื้อหาทั้งหมดในครั้งเดียวในหลายสถานการณ์

แล้วต้องทบทวนวันไหนบ้าง?

จริง ๆ ไม่มีตารางเดียวที่เหมาะกับทุกคน แต่ถ้าไม่รู้จะเริ่มยังไง ลองแบบนี้ก่อนก็ได้

ถ้าหัวข้อไหนยังจำไม่ได้ก็อาจกลับมาทบทวนบ่อยหน่อย ส่วนหัวข้อไหนคล่องแล้วก็ค่อยเว้นให้นานขึ้น

และยิ่งเอามาใช้ร่วมกับ Active Recall ก็ยิ่งน่าสนใจ เพราะไม่ได้แค่กลับมาอ่านซ้ำ แต่ได้ฝึกนึกเองด้วย

Chunking — เรื่องยาก ๆ ลองแบ่งให้เล็กลงก่อน 🧩

เวลาเริ่มเรียนอะไรใหม่ ๆ เคยรู้สึกว่ามีอะไรให้จำเยอะไปหมดมั้ย?

โดยเฉพาะพวกเขียนโปรแกรม ตอนแรกแค่เห็นโค้ดยาว ๆ ก็เริ่มงงแล้วว่าตรงไหนทำอะไร

แต่พอเรียนไปสักพัก เราจะเริ่มเห็นว่าโค้ดบางส่วนมันมีรูปแบบที่คุ้นเคย

แนวคิดที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้คือ Chunking

พูดง่าย ๆ คือการจัดข้อมูลหลายส่วนให้กลายเป็นหน่วยที่มีความหมาย เพื่อให้เราเข้าใจและเรียกใช้ได้สะดวกขึ้น

อย่างเวลาเรียน SQL ตอนแรกเราก็เริ่มจากคำสั่งง่าย ๆ ก่อน

SELECT ใช้เลือกคอลัมน์

WHERE ใช้กรองข้อมูล

GROUP BY ใช้จัดกลุ่ม

พอเริ่มเข้าใจแล้วก็ค่อยฝึกเอามาใช้ร่วมกัน

จนวันหนึ่งเราอาจเห็น Query ยาว ๆ แล้วเริ่มแยกออกได้ว่า ส่วนนี้ใช้กรองข้อมูล ส่วนนี้ใช้รวมยอด ส่วนนี้ใช้เรียงลำดับ

จากที่เคยเห็นเป็นโค้ดยาว ๆ ก้อนเดียว ก็เริ่มมองเห็นโครงสร้างของมัน

แต่ Chunking ไม่ได้แปลว่าแค่หั่นเนื้อหาเป็นบทเล็ก ๆ แล้วจะจำได้ทันทีนะ ต้องอาศัยความเข้าใจและการฝึกฝนด้วย

Focused & Diffuse Thinking — คิดไม่ออก ลองไปอาบน้ำก่อน 555 🌿

เคยมั้ย นั่งแก้โจทย์อยู่ตั้งนานก็คิดไม่ออก แต่พอลุกไปทำอะไรอย่างอื่น อยู่ดี ๆ ก็นึกวิธีแก้ได้เฉยเลย

ในคอร์ส Learning How to Learn มีการพูดถึงการคิดสองลักษณะ คือ Focused Mode กับ Diffuse Mode

Focused Mode ก็คือช่วงที่เราตั้งใจจดจ่อกับสิ่งที่ทำอยู่ เช่น อ่านหนังสือ เขียนโค้ด หรือแก้โจทย์

ส่วน Diffuse Mode เป็นคำที่คอร์สใช้ช่วยอธิบายการคิดแบบไม่จดจ่ออยู่กับปัญหาเดียวอย่างเข้มข้น ซึ่งบางครั้งก็อาจช่วยให้เรามองเห็นไอเดียหรือความเชื่อมโยงใหม่ ๆ

แต่ต้องบอกก่อนว่า สองคำนี้เป็นกรอบอธิบาย ไม่ได้หมายความว่าสมองมีสวิตช์สองโหมดให้เปิดปิดได้จริง ๆ

แล้วมันเกี่ยวอะไรกับการเรียน?

สมมติเราทำโจทย์ยาก ๆ อยู่ ลองตั้งใจทำก่อน ถ้าติดตรงเดิมนานมากแล้วเริ่มหงุดหงิด ก็อาจลองลุกไปพัก เดินเล่น หรือไปอาบน้ำก่อนก็ได้

แล้วค่อยกลับมาดูใหม่

ไม่ได้แปลว่าอาบน้ำแล้วจะคิดออกทุกครั้งนะ 5555 แต่บางครั้งการออกห่างจากปัญหาสักพักก็ช่วยให้เรากลับมามองมันต่างออกไปได้

Interleaving — ฝึกแต่โจทย์เดิม ๆ แล้วจะทำโจทย์ใหม่ได้ไง?

สมมติเรากำลังฝึก SQL

วันนี้ฝึก JOIN สิบข้อรวด พรุ่งนี้ฝึก GROUP BY สิบข้อ

ตอนทำก็ดูคล่องดี เพราะเรารู้อยู่แล้วว่าต้องใช้คำสั่งอะไร

แต่พอเจอโจทย์จริงที่ไม่ได้บอกว่าต้องใช้คำสั่งไหนล่ะ?

นี่เป็นเหตุผลที่แนวคิด Interleaving น่าสนใจ

มันคือการสลับประเภทของโจทย์หรือทักษะที่เราฝึก แทนที่จะฝึกแบบเดียวติดต่อกันตลอด

เช่น ลองสลับโจทย์ JOIN, GROUP BY และ Subquery

ทีนี้เราจะต้องคิดเองแล้วว่าแต่ละข้อควรใช้วิธีไหน

แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าต้องสลับตั้งแต่ยังไม่รู้พื้นฐานเลยนะ

สำหรับเรื่องใหม่ ๆ อาจฝึกทีละอย่างให้เข้าใจก่อน แล้วค่อยเริ่มเอามาสลับกัน

งานวิจัยพบว่า Interleaving ช่วยได้ในงานบางประเภท โดยเฉพาะงานที่ต้องฝึกแยกแยะว่าจะใช้วิธีไหน แต่ไม่ใช่ว่าจะดีกว่าการฝึกแบบเดิมทุกสถานการณ์

พักบ้างก็ได้ สมองไม่ได้ทำงานดีขึ้นเพราะนอนน้อย 😴

ข้อนี้หลายคนน่าจะรู้อยู่แล้ว แต่ทำจริงยากมาก

โดยเฉพาะเวลาเรียนไม่ทันแล้วคิดว่า งั้นนอนน้อยลงอีกชั่วโมง จะได้มีเวลาเรียนเพิ่ม

แต่จริง ๆ การนอนเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้เหมือนกัน

มีสิ่งที่เรียกว่า Memory Consolidation ซึ่งเป็นกระบวนการที่ช่วยให้ความทรงจำที่เพิ่งสร้างขึ้นมีความมั่นคงมากขึ้น และการนอนก็มีบทบาทกับกระบวนการนี้

งานวิจัยเกี่ยวกับการอดนอนยังพบว่ามันสามารถส่งผลเสียต่อการเรียนรู้และความจำได้

คือเราจะอ่านหนังสือเพิ่มอีกชั่วโมงก็ได้แหละ แต่ถ้าต้องแลกกับการนอนน้อยทุกวัน ก็อาจไม่ได้คุ้มอย่างที่คิด

ไม่ใช่ว่าต้องนอนแล้วตื่นมาจะจำได้หมดทันทีนะ

แค่การพักผ่อนก็เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนเหมือนกัน ไม่ใช่เวลาที่เสียไปเปล่า ๆ

แล้วถ้าจะเริ่มเปลี่ยนวิธีเรียน ต้องทำยังไง?

อ่านมาถึงตรงนี้อาจเริ่มรู้สึกว่า มีเทคนิคเยอะเหมือนกันนะ แล้วต้องใช้ทุกอย่างเลยมั้ย?

ไม่ต้องก็ได้ 5555

ลองเริ่มจากอะไรที่ทำได้ง่าย ๆ ก่อน

สมมติว่ามีเวลาเรียน SQL หนึ่งชั่วโมง

ตารางนี้แค่ยกตัวอย่างนะ ไม่จำเป็นต้องแบ่งเวลาเป๊ะขนาดนี้

แล้ววันต่อ ๆ ไปก็ลองกลับมาทบทวนเรื่องเดิมเป็นระยะ ๆ

ถ้าอยากเริ่มง่ายกว่านั้นอีก ลองเลือกแค่สองอย่างก่อนก็ได้

อย่างแรก หลังเรียนจบให้ปิดโน้ต แล้วลองอธิบายสิ่งที่เรียนด้วยตัวเอง

อย่างที่สอง อย่าปล่อยให้เรียนครั้งเดียวแล้วหายไปเลย ลองกลับมาทบทวนอีกในวันถัด ๆ ไป

แค่นี้ก็เป็นจุดเริ่มต้นในการปรับวิธีเรียนแล้ว

สรุป — ไม่ต้องเรียนเยอะขึ้นเสมอไป แต่อยากให้จำได้จริง

พอได้รู้จัก Learning How to Learn แล้ว ก็ทำให้เห็นว่าการเรียนไม่ได้มีแค่การเปิดคลิป อ่านหนังสือ หรือจดโน้ตให้ครบ

ยังมีเรื่องการดึงความรู้จากความจำ การทบทวนแบบเว้นระยะ การฝึกโจทย์หลายรูปแบบ รวมถึงการพักผ่อนด้วย

ที่สำคัญคือแต่ละเทคนิคไม่ได้เหมาะกับทุกเรื่องหรือทุกคนเหมือนกันหมด

คงต้องลองปรับไปเรื่อย ๆ แล้วดูว่าอะไรช่วยให้เราเข้าใจและนำไปใช้ได้ดีขึ้น

แต่มีคำถามหนึ่งที่รู้สึกว่าน่าเอาไปลองใช้มาก

แทนที่จะถามว่า วันนี้เรียนไปกี่ชั่วโมงแล้ว?

ลองเปลี่ยนเป็น วันนี้มีอะไรที่เราทำได้ด้วยตัวเองเพิ่มขึ้นบ้าง?

เพราะต่อให้เรียนไปสิบชั่วโมง แต่พอต้องทำจริงแล้วยังไม่รู้จะเริ่มยังไง ก็คงต้องกลับมาดูวิธีเรียนกันใหม่หน่อยแล้วแหละ 5555

ถ้าเพิ่งแวะมาที่ Cocoonary ครั้งแรก ลองไปอ่าน About Cocoonary กันได้นะ ว่าทำไมถึงอยากชวนทุกคนมาเรียนรู้และลองอะไรใหม่ ๆ ไปด้วยกัน 🌱

📚 References & Further Reading

• Learning How to Learn — Oakley & Sejnowski, Coursera
• Dunlosky et al. (2013) — Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques
• Carpenter, Pan & Butler (2022) — The Science of Effective Learning With Spacing and Retrieval Practice
• Roediger & Karpicke (2006) — Test-Enhanced Learning
• Weinstein, Madan & Sumeracki (2018) — Teaching the Science of Learning
• Newbury et al. (2021) — Sleep Deprivation and Memory: Meta-Analytic Reviews

แล้วเธอล่ะ เรียนแบบไหนแล้วจำได้จริง? 💬

ส่วนเรายังลองผิดลองถูกอยู่เหมือนกัน 555 ถ้าใครมีเทคนิคอ่านหนังสือ ทำโจทย์ หรือจำอะไรให้ได้นาน ๆ ที่ใช้แล้วเวิร์ก มาเล่าในคอมเมนต์กันหน่อยนะ หรือถ้ากำลังติดปัญหาเรียนแล้วลืมเหมือนกันก็มาแชร์ได้เลย อยากรู้ว่าทุกคนใช้วิธีไหนกันบ้าง 😊